Χαλκίδα: Σε ρυθμούς παλίρροιας

Πλημμυρίδα και άμπωτη. Kοσμοπολίτικο βούισμα και μεσαιωνικοί απόηχοι. Μια γέφυρα παλιά, μια νέα. Δύο όψεις πάντα στη Χαλκίδα. Μοιρασμένες, σαν τις όχθες του Ευρίπου. Πάντα να ισορροπούν. Ετσι «πρέπει» στην πρωτεύουσα του νησιού των αντιθέσεων.

Η νέα γέφυρα Χαλκίδας, η δεύτερη μεγαλύτερη μετά του Ρίου-Αντιρρίου

Από το πιο στενό στενό πέρασμα. Από την κοσμοπολίτικη Χαλκίδα, τη μοιρασμένη ανάμεσα σε βοιωτική και ευβοϊκή ακτή. Εκεί ξεκινά το ταξίδι. Από την κρεμαστή νέα γέφυρα και την παλιά, που στεφανώνει τα μαγεμένα απ' τη σελήνη νερά του πορθμού του Ευρίπου, «τεντώνει» και «μαζεύεται», αφήνει τα πλοία να περάσουν, συμμετέχει στο θέαμα. Εξι ώρες από τη μια, έξι από την άλλη.

Κρεμιέσαι από τα κάγκελα της προκυμαίας και αρχίζεις το μέτρημα – προσπαθείς να ερμηνεύσεις το μοναδικό παλιρροϊκό φαινόμενο που πολλούς έχει απασχολήσει. Από τον Αριστοτέλη ακόμα (που λέγεται πως τερμάτισε τη ζωή του αδυνατώντας να λύσει το μυστήριο) και τον Ερατοσθένη, μέχρι τους νεότερους εμπειρογνώμονες του αιώνιου αινίγματος μετράς τα εκατοστά της στάθμης των υδάτων, τα καΐκια να πηγαινοέρχονται κόντρα στο ρεύμα, όσους με τα καλάμια όρθια στήνουν καρτέρι στα βαθιά - ούτε καταλαβαίνεις πώς περνά η ώρα.

Ανέγγιχτα απ' τον χρόνο τα σοκάκια της παλιάς πόλης

Υπνωτισμένος απ' την αέναη κίνηση. Eτσι νιώθεις. Απ' τα ακατάστατα νερά και τους δεινούς ψαράδες, από τα αυτοκίνητα και τους περιπατητές που κινούνται αδιάκοπα ανάμεσα σε Στερεά Ελλάδα και Εύβοια – χωρίς να το πολυσκέφτονται, χωρίς να το καταλαβαίνουν. Στην αρχή, δεν βάζεις το χέρι σου στη φωτιά· πού είναι το «απέναντι»;

Πότε το δεύτερο σε μέγεθος ελλαδικό νησί γίνεται στεριανό; Μαζί με τις ανεμότρατες της ιχθυόσκαλας ρίχνεις άγκυρα στην άκρη του κόλπου, προσανατολίζεσαι, διακρίνεις κτίρια εμβληματικά: το Κόκκινο Σπίτι του Μάλλιου, το δημαρχείο, τον φάρο - νεότερα μνημεία που άντεξαν στο πέρας του χρόνου - στεγάζουν «εστίες γνώσεις» και κειμήλια πολιτισμού.

Αγρια χαράματα και τα τελάρα πηγαινοέρχονται, τροφοδοτούν μαγαζάτορες και απλό κόσμο με ψάρια Ευβοϊκού και άλλα, μεγάλα, πελαγίσια. Ταμπέλες και «ντελάληδες» για αυτά μιλούν, όλοι αυτά γευόμαστε, αν δεν το κάναμε θα ήταν… ιεροσυλία!

Βουίζει ο τόπος για τα διάσημα παραθαλάσσια ταβερνάκια της Ν. Αρτάκης και της Ν. Λάμψακου, για τα ουζερί της Αμαρύνθου και της Ερέτριας, τα απέναντι, στο Βαθύ, ή στο κοντινό Κουρέντι και την Καναπίτσα. Καθημερινές ή Σαββατοκύριακα, δεν έχει διαφορά. Ντόπιοι και επισκέπτες ένα σωρό πιάνουν θέση πλάι στο κύμα, τα τραπέζια στρώνονται με καρό τραπεζομάντηλα και οι δίσκοι ξεφορτώνουν νοστιμιές που σπαρταράνε.

Δεν θέλει και πολλή σκέψη το γιατί. Η Χαλκίδα ήταν πάντοτε η αγαπημένη των Αθηναίων. Η πρώτη επιλαχούσα στα πλάνα των διήμερων αποδράσεων. Για τους κατοίκους του Λεκανοπεδίου, η πιο κοντινή εκδρομή. Μια ώρα και έφτασες. Βάλε κι άλλη μία για να κατατοπιστείς. Ε, δεν σου παίρνει και πολύ για να νιώσεις σαν στο σπίτι σου. Είναι και αυτές οι δαντελωτές ακτές που σε κυκλώνουν… Απ' άκρη σ' άκρη, από Βορρά προς Νότο, με τα φώτα της αντικριστής όχθης να τρεμοπαίζουν στον ορίζοντα.

Προμαχώνας και επάλξεις στη δύση του ηλίου στο κάστρο Καράμπαμπα

Μην πας μακριά (μην πας ακόμα). Οι Αλυκές βουλιάζουν από κόσμο, τα beach bars φημίζονται για τη βαβούρα, τα ντεσιμπέλ, τις υψηλές υπηρεσίες τους. Ο Αγιος Μηνάς, το Λευκαντί, γενικότερα όλη η ευβοϊκή ακτογραμμή φιλοξενεί αλλεπάλληλες αμμουδιές για όλα τα γούστα. Σ' αυτές βουτάς πριν πιάσεις «Αιγαίο», που κακά τα ψέματα, έχει άλλη χάρη…


Χαλκίδα όπως παλιά
Η πόλη ξυπνά υπό το άγρυπνο βλέμμα του κάστρου Καράμπαμπα που τη φυλάει από ψηλά, προσφέρει απεριόριστη θέα στη νότια πλευρά του πορθμού, στην υψηλή γέφυρα, στις παραθαλάσσιες γραμμές του τρένου. Με λίγη προσπάθεια αντικρίζεις και τη βόρεια πλευρά – οι φυλλωσιές του λόφου Φούρκα χρόνο με τον χρόνο εμποδίζουν το αγνάντι.

Μην παίρνεις θάρρος, μόνο στις οχτώ το πρωί θα πετύχεις τόσο ερημικές τις Αλυκές

Στρατηγικό σημείο, αναμφίβολα, οχυρώθηκε για πρώτη φορά κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, παρ' όλα αυτά, το σημερινό φρούριο οικοδομήθηκε από τους Τούρκους το 1684, ως προστασία απ' τους Βενετούς. Οπως και να 'χει πάντως, Ενετός το έφτιαξε και ανάλογη είναι η τεχνοτροπία.

Τα 250 χρόνια ενετικής κυριαρχίας άφησαν για τα καλά το στίγμα τους, μέσα και έξω απ' τη Χαλκίδα. Το μαρτυρούν οι διάσπαρτοι πύργοι που στέκουν αγέρωχοι σε όλη την κεντρική Εύβοια – μέρος ενός δαιδαλώδους δικτύου παρατήρησης, επικοινωνίας και προστασίας σε περίπτωση εχθρικών επιδρομών.

Αρχαίο θέατρο Ερέτριας

Μια έκπληξη ελλοχεύει σε κάθε λόφο, σε κάθε χωριό, δίπλα σε εκκλησιές, μέσα σε εργοστάσια της ΔΕΗ, στο πουθενά, παντού τους βρίσκεις, καταφέρνουν να σε εκπλήσσουν όσο και να τους περιμένεις. Και είναι αντιστρόφως ανάλογο. Οσο ανενεργοί κι αν αυτοί είναι, όσο «διακοσμητικοί», το κάστρο απεναντίας αποτελεί ζωντανό κομμάτι της καθημερινότητας.

Με σιγουριά πια, περνάς απέναντι, στη νησιώτικη όχθη. Τα χνάρια της ιστορίας οδηγούν σε λιγότερο περπατημένα σοκάκια, στη συνοικία του Κάστρου, στο ένα και μοναδικό διασωθέν τζαμί –ένα από τα άλλοτε 4 της πόλης. Στην ίδια γειτονιά και η τρίκλιτη βασιλική της Αγ. Παρασκευής, ενώ λίγο παρακάτω ξεπροβάλλει η εβραϊκή συναγωγή. Σε λίγα μόλις μέτρα αποτυπώνεται το πολυπολιτισμικό παρελθόν μιας κοινωνίας στην οποία συμβίωναν 3 διαφορετικές θρησκείες.

Ο πολυφωτογραφημένος Λευτέρης ο ψαράς, στο καΐκι του στην ιχθυόσκαλα

Το τέμενος στέκει κλειδωμένο, η Αγ. Παρασκευή από την άλλη, όσο και αν δεν εντυπωσιάζει εξωτερικά, κρύβει μέσα της έναν πολυποίκιλο αρχιτεκτονικό κόσμο. Κι όλα αυτά δίπλα στη Σχολή Πεζικού, πλάι στην υπό ανακατασκευή οικία του Ενετού διοικητή (Βάιλου), κοντά στο αρχοντικό της Οδού Παίδων, με το χαρακτηριστικό χαγιάτι.

Μια βόλτα και τα βλέπεις όλα. Και γνωρίζεις και τον πλούτο του Λαογραφικού Μουσείου – στεγασμένο στα απομεινάρια της μεσαιωνικής οχύρωσης του κάστρου Νεγκρεπόντε (το οποίο γκρεμίστηκε στα πλαίσια εξωραϊσμού της πόλης, στα τέλη του 19ου αι.). Τα βήματα οδηγούν στην παλιά αγορά, με τους μικροπωλητές στοιβαγμένους έξω από ξεχασμένα μικρομάγαζα, με τις χειρόγραφες ταμπέλες να διαλαλούν την πραμάτεια του χθες και του σήμερα.

Πιο βαθιά ακόμα, ρωτώντας πας στο Κριεζώτειο, το αρχοντικό του ήρωα του '21 που αποτελούσε τμήμα της εξοχικής κατοικίας του τελευταίου Τούρκου διοικητή. Ανάμεσα στα στενά ξεχωρίζει και ο 19 μ. πύργος του ρολογιού, τον οποίο οι περισσότεροι αναγνωρίζουν ως «Σειρήνα».

Φυσικά, υπάρχει και Αρχαιολογικό Μουσείο με εκθέματα απ' όλη την Εύβοια. Καθ' όλη τη διαδρομή έρχεσαι αντιμέτωπος με ουκ ολίγα νεοκλασικά με τα χαρακτηριστικά σκαλιστά τους μπαλκόνια. Τα διασημότερα ασυζητητί είναι το Κόκκινο Σπίτι και το Σπίτι με τα Αγάλματα, τα οποία στέκουν αντικριστά στην πλατεία Μάλλιου, ενώ σύμφωνα με κάποιους πιστεύεται πως επικοινωνούσαν με υπόγεια στοά. Το πρώτο, φιλοξενεί τη διαδραστική Εστία Γνώσης, το δεύτερο είναι το πολυφωτογραφημένο «σπίτι» του Λυκείου Ελληνίδων.


Νότιος Ευβοϊκός
Οι περίφημες 12 καμάρες του ρωμαϊκού υδραγωγείου σε συνοδεύουν έξω απ' την πόλη. Στα δεξιά σου έχεις τη θάλασσα, παραλίες, μεζεδοπωλεία, αν θες να κάτσεις, βρίσκεις. Μα αντ' αυτού μια παράκαμψη οδηγεί στους δίδυμους πύργους του Μύτικα, που κοιτιούνται απ' την κορφή δυο λόφων και στο κοίλωμά τους «προστατεύουν» ένα εκκλησάκι. Τους θαυμάζεις από κάτω, από δεξιά, από αριστερά, από απέναντι. Από το ερειπωμένο μεσαιωνικό κάστρο των Φύλλων με την κουρελιασμένη ελληνική σημαία.

Τη νύχτα, μια είναι η σταρ: παλιά γέφυρα του Ευρίππου

Από τις γκρεμισμένες καμάρες του εποπτεύεις το μήλον της έριδος των υπερδυνάμεων της αρχαιότητας Χαλκίδας και Ερέτριας: το καταπράσινο και γόνιμο Ληλάντιο Πεδίο. Λίγο παρακάτω, στο Βασιλικό, μια κουκκίδα γίνεσαι κάτω από ακόμα έναν πύργο, από τους καλύτερα σωζόμενους, λένε, και όντως είναι επισκέψιμος, έχει αναπαλαιωθεί.

Νοτιότερα η Ερέτρια, γνωστή για τα διάσπαρτα αρχαία σπαράγματα σε όλο το μήκος της σύγχρονης πόλης. Για τις μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, για το Νησί των Ονείρων που ενώνεται με τη στεριά. Το ότι ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις - κράτη του ελληνικού κόσμου το μαρτυρούν τα ευρήματα:το θέατρο, η οικία των ψηφιδωτών, το ιερό του δαφνηφόρου Απόλλωνα, η παλιά αγορά... Βαθμιαία η αρχαία πόλη εγκαταλείφθηκε. Στα μέσα του 1800 εποικίστηκε ξανά από πρόσφυγες από τα κατεστραμμένα Ψαρά (εξ ου και η κατοικία του θρυλικού μπουρλοτιέρη Κ. Κανάρη).

Αντιμέτωποι οι δίδυμοι πύργοι του Μύτικα δεσπόζουν στο φημισμένο Ληλάντιο Πεδίο

Επόμενη στάση στο ήσυχο ψαροχώρι της Αμαρύνθου με τα φαγοποτεία της προκυμαίας, με τα χταπόδια κρεμασμένα στον ήλιο, με τα αρμυρίκια και τις σκάλες των σπιτιών να βουτούν στη θάλασσα. Σημαντική η πρόσφατη ανακάλυψη του ναού της Αρτέμιδος κοντά στον λόφο Παλιχώρια – εκεί και 2 γλυκύτατες βυζαντινές εκκλησιές.

Εκεί και ο κόμβος για τα ορεινά χωριά Ανω Βάθεια, Γυμνό και Σέτα, διάσημα για τα κρέατα και τα κρασιά τους. Θέα που θα 'χεις από δω… Την κορυφογραμμή του Ολύμπου να σβήνει στη θάλασσα, τα νησιά της Ερέτριας να ισορροπούν στον ήμερο κόλπο. Αν σκαρφαλώσεις και στον πύργο του Γυμνού, ίσως δεις και τη Χαλκίδα. Ενα σήμα θα της κάνεις, τουλάχιστον!

ΠΗΓΗ:thetravelbook